به مناسبت ولادت با سعادت امام‌محمدباقر(علیه‌السلام)؛

بررسی تحلیلی زندگانی امام‌محمدباقر(علیه‌السلام)

حضرت امام‌محمد‌باقر(ع) در سال 57هجری در شهر مدینه چشم به جهان گشود. نام شریفشان محمد و کنیه‌اش اباجعفر و مشهور‌ترین لقب ایشان باقرالعلوم می‌باشد. پدر بزرگوارشان امام‌زین‌العابدین(ع) و مادر عزیزشان فاطمه دختر امام‌حسن(ع) هستند.

اکبر قبادی

پایه‌گذار نهضت بزرگ علمی (آغازگر جنبش نرم‌افزاری در عالم اسلام )

حضرت امام‌محمد‌باقر(ع) در سال ۵۷هجری در شهر مدینه چشم به جهان گشود. نام شریفشان محمد و کنیه‌اش اباجعفر و مشهور‌ترین لقب ایشان باقرالعلوم می‌باشد. پدر بزرگوارشان امام‌زین‌العابدین(ع) و مادر عزیزشان فاطمه دختر امام‌حسن(ع) که مشهور به ام‌عبدالله می‌باشند هستند. و از این‌جهت امام‌محمد‌باقر(ع) نخستین کسی هستند در میان خاندان رسالت که هم از طرف پدر و هم از سوی مادر فاطمی و علوی بودند.

دوران امامتشان نوزده سال بود و در سال ۱۱۴هجری در شهر مدینه به شهادت رسیدند و در قبرستان بقیع کنار قبر پدر و جد با عظمتشان به خاک سپرده شدند.

پیشوای پنجم شیعیان در دوران امامت خود با با پنج‌تن از زمامداران ظالم بنی امیه معاصر بودند که عبارت‌بودنداز : ۱ ـ ولید بن عبدالملک ۲ـ سلیمان بن عبدالملک ۳ـ عمربن عبدالعزیز ۴ـ یزید بن عبدالملک ۵ـ هشام بن عبدالملک. بعد از به درک واصل شدن یزید بن معاویه مروان حکم به عنوان جانشین وی خود را منصوب کرد و بعد از او فرزندان و نوادگانش زمام امور را بدست گرفتند که به اینان اصطلاحا بنی‌المروان می‌گویند . امام‌محمد‌باقر در دوران سیاه مروانیان زندگی می‌کردند.

تاسیس دانشگاه بزرگ اسلامی

در زمان ولید بن عبدالملک اندلس فتح شد و آوازه دین مبین اسلام به اروپا رسید و متصرفات جهان اسلام گسترش یافت. این باعث افزایش خزانه شام و درآمدهای حاصل از غنائم در دربار مروانیان بود. افزایش ثروت و قدرت حکمرانان اموی را مست غرور و خوشگذرانی ساخت و از اوضاع داخلی جهان اسلام غافل کرد. امام‌محمد‌باقر‌(ع) از این فرصت بدست‌آمده نهایت استفاده را کردند و به نشر و اشاعه حقایق و معارف الهی پرداختند و مشکلات علمی را یک‌به‌یک تشریح نموده و جنبش دامنه‌داری را به‌وجودآوردند که مقدمات تاسیس یک دانشگاه بزرگ اسلامی را که در دوران امامت فرزندشان امام‌صادق(ع) به اوج عظمت رسید، پی‌ریزی کردند. کتب و تالیفات دانشمندان و مورخان اهل تسنن مانند : طبری ، بلاذری، سلامی، خطیب بغدادی، ابونعیم اصفهانی، و کتبی مانند : موطا مالک ، سنن ابی داود ، مسند ابی‌حنیفه، مسند مروزی، تفسیر نقاش، تفسیر جارالله زمخشری معروف به تفسیر کشاف، و ده‌ها نظیر این‌ها که مهم‌ترین کتب اهل تسنن هستند پر است از سخنان پرمغز پیشوای پنجم. و همه‌جا جمله قال محمدبن‌علی و یا قال محمدالباقر به چشم می‌خورد. آوازه علوم و دانش‌های امام‌باقر(ع) چنان نقاط مختلف کشور اسلامی را پر کرده بود که لقب باقرالعلوم «گشاینده دریچه‌های دانش و شکافنده علوم » بیش از هر لقب و صفتی از آن حضرت جهان اسلام را منور ساخته بود. تا جایی‌که عبدالله‌بن‌عطا که یکی از شخصیت‌های برجسته و دانشمندان بزرگ معاصر امام بود، می‌گوید : من هرگز دانشمندان اسلام را در هیچ محفل و مجمعی به اندازه محفل علمی محمدبن‌علی از نظر علمی حقیر و کوچک ندیدم. من حکم‌بن‌عتیبه را که در علم‌و‌فقه مشهور آفاق بود، دیدم که در خدمت محمدباقر مانند کودکی در برابر استاد عالی‌مقام، زانوی ادب بر زمین زده شیفته و مجذوب کلام و شخصیت او گردیده بود.

امام در سخنان خود، اغلب به آیات قرآن استناد نموده از کلام خدا شاهد می‌آورد و می‌فرمود: هر مطلبی گفتم ، از من بپرسید که در کجای قرآن است تا آیه مربوط به آن موضوع را معرفی کنم.

امام‌محمدباقر(ع) گسترش‌دهنده کار تشکیلاتی

در مورد امام‌محمدباقر(ع) صحبت‌ها و مباحث زیادی است که دو نکته از آنها بسیار حائز اهمیت است : یکی عبارت است از مبارزه آن حضرت با تحریف در معارف اسلامی و احکام اسلامی که مختصری از اقدامات ایشان در بالا توضیح داده شد. و این اقدام حضرت در دورانشان از همیشه‌ی پیش از زمانشان، مشروح‌تر و مبسوط‌تر و گسترده‌تر انجام شد. مبارزه امام با جعل و تحریف در معارف اسلامی که بنی‌امیه و بنی‌مروان و اعوان و انصارشان در جامعه رواج می‌دادند و کمر امت اسلامی را خم کرده بود و بسیاری از مومنان و دلسوزان را به انزوا برده بود، مهمترین اقدام و حرکت پیشوای پنجم شیعیان بود. با مبارزه جدی ایشان با جهل، خرافه، انحرف و تحریف شجره طیبه اسلام قدراست‌کرد و معارف ناب و زلال اسلام همچون آب گوارا، اسلام بی‌رمق آن روز را حیات دوباره بخشید.

اقدام دیگر آن حضرت عبارت است از تشکل و کار تشکیلاتی. حضرت کسانی از شاگردان خود را که تحت تعالیم روح‌بخش و حیات‌بخششان تربیت شده بودند، با یکدیگر ارتباط می‌دادند و در سرتاسر دنیای اسلام آن‌ها را به عنوان یک رکن و قطب و وکیل خود به سایر نقاط عالم اسلام می‌فرستادند که کار آن حضرت را دنبال کنند و ادامه تبلیغات و تعلیمات ایشان را گردن بگیرند. سر انجام اقدامات و فعالیت‌های آن حضرت برای مروانیان خصوصا هشام‌بن‌عبدالملک بسیار گران‌آمد و هشام امام را به همراه فرزندشان امام‌صادق(ع) به شام احضار کرد در این احضار بزرگی و کرامت امام بیش از پیش بر شامیان و درباریان آشکار و مبرهن گردید که حاکم غاصب اموی تصمیم به قتل حضرت گرفت که این اقدام در بازگشت حضرت از شام و در بین راه تا مدینه انجام گرفت. این است آن وجود مبارک که زندگی و شهادتش برای خدا و در راه خداست و برای تمام عالمیان موجب خیروبرکت است .

« و جعله مبارکا اینما کان و سلام علیه یوم ولد و یوم یموت و یوم یبعث حیا»

منابع :

مناقب ابن شهر آشوب

ارشاد القلوب شیخ مفید

انسان ۲۵۰ ساله مقام معظم رهبری

سیمای پیشوایان در آینه تاریخ مهدی پیشوایی

احتجاج طبرسی

تذکره الخواص سبط ابن الجوزی